Ukuya Ocansini Okokuqala
Dr. Cali Ryan
Ukuya Ocansini Okokuqala
**Ukuya Ocansini Okokuqala: Uhambo Lokuqala Olugcwele Imizwa Nezinto Okufanele
Uzazi**
ukuya ocansini okokuqala kuyisigameko esibalulekile empilweni yomuntu,
esihlanganisa imizwa ehlukahlukene, ukulangazelela, kanye nokwesaba okuncane. Lesi
sigameko asimayelana nje ngokwenza into entsha, kodwa futhi sithinta indlela umuntu
abona ngayo ubudlelwano, ukuzethemba kwakhe, kanye nempilo yakhe yezocansi
esikhathini esizayo. Kulesi sihloko, sizohlola ngokujulile konke okudingeka ukwazi
ngaphambi kokuba uye ocansini okokuqala, kuhlanganise nezindlela zokuzilungiselela,
amathiphu okuxhumana nomlingani, kanye nezinto ezibalulekile zokuphepha.
Ukuqonda Ukuya Ocansini Okokuqala
Ukuya ocansini okokuqala akumayelana nje nento yokwenza ngokomzimba kuphela.
Kuyehluka kumuntu nomuntu, futhi imizwa nemikhuba ehlobene nalokhu kungaba
yahlukahlukene kakhulu. Kubalulekile ukuqonda ukuthi akukho okulindelekile
ngokuphelele, futhi akufanele uzizwe ucindezelekile noma uhlazekile uma izinto
zingahambi kahle njengoba bekulindelwe.
Izimfanelo Zokuba Nokulungele
Ukuba nokulungele ukuya ocansini okokuqala kusho ukwazi ngokugcwele ukuthi yini
oyifunayo nokuthi yini ongakufuna. Lokhu kufaka phakathi ukuqonda imizwa yakho,
ukwazi izingozi zokungavikeleki, kanye nokuba nendlela yokukhuluma ngalokho
okukhathazayo nomlingani wakho. Ukulungele kwakho kungakhulisa ukuzethemba
kwakho futhi kwenze lolu hambo lube yinto enhle kakhulu.
Izinto Ezingase Zibe Yingcindezi
Kwesinye isikhathi, abantu bazizwa becindezelekile ngenxa yokucindezelwa kwabangane,
umphakathi, noma izimfundiso ezithile. Kubalulekile ukukhumbula ukuthi ukuya ocansini
okokuqala kufanele kube yisinqumo sakho esizimele, hhayi into oyenzayo ngenxa
yokucindezelwa. Ukuzwa ukucindezeleka kungaholela ekungajabuleleni lolu hambo futhi
kube nomthelela ongemuhle empilweni yakho.
Amathiphu Okulungiselela Ukuya Ocansini Okokuqala
Ukuya ocansini okokuqala kufuna ukulungiselela okungaphezu kokuba nje sezingeni
lomzimba. Ukuqonda nokulungiselela ingqondo, imizwa, kanye nomzimba kuyasiza
ukwenza lesi sigameko sibe yinto enhle futhi engakhathazi.
Xhumana Ngokuvulekile Nomlingani Wakho
Ukuxhumana kubalulekile kakhulu. Khuluma nomlingani wakho ngale ndaba ngokusobala
nangokwethembeka. Yabelana ngemizwa yakho, ukukhathazeka, kanye nezilindelo zakho.
Lokhu kuzokwenza kube lula ukuba nobudlelwano obuhle futhi kugweme ukungaqondi
kahle.
Fundisisa Ngempilo Yezocansi
Ukuqonda indlela umzimba wakho osebenza ngayo, kanye nezindlela zokuvikela ezifanele,
kuyisinyathelo esibalulekile. Funda mayelana nezindlela zokuvikela ezifana nokusebenzisa
amakondomu, ukuqwashisa ngezifo ezithathelwanayo ngocansi (STIs), kanye
nokubaluleka kokuvivinywa njalo.
Lungiselela Ukuphepha Kwakho
Ukuya ocansini okokuqala kufanele kube yinto ephephile. Qiniseka ukuthi usebenzisa
izindlela zokuvikela ezifanele, futhi uma kudingeka, xhumana nodokotela wakho ukuze
uthole izeluleko ezifanele. Ukuphepha kwakho kuqakathekile kakhulu.
Izinto Okufanele Uzilindele Ngaphambi Ngesikhathi Sokuyocansi
Okokuqala
Izinto eziningi zingase zenzeke ngesikhathi uya ocansini okokuqala, futhi ukwazi lokhu
kungakusiza ukuthi uzizwe ukhululekile futhi ulindele kahle.
Imizwa Ehlukahlukene
Kungaba nemizwa ehlukahlukene efana nokuthukuthela, ukukhathazeka, injabulo, noma
ngisho nokwesaba. Lokhu kungenxa yokuthi lokhu kuyingxenye entsha empilweni yakho
futhi umzimba wakho uyazama ukujwayela isimo esisha.
Izinguquko Emzimbeni
Ngokuvamile, umzimba uyaphendula ngokwehlukana ngesikhathi socansi lokuqala.
Abanye abantu bangase babe nokungakhululeki kancane noma ubuhlungu obuncane,
ikakhulukazi uma kungokwesifazane ngenxa yokuvuvukala kwehymen noma
ukungajwayeleki. Lokhu kuvamile futhi kuvame ukudlula ngokushesha.
Ukubaluleka Kokuphumula Nokunakekela
Ngemva kokuyocansi okokuqala, kubalulekile ukunakekela umzimba wakho. Thatha
isikhathi sokuphumula, hlambulula kahle indawo yangasese, futhi uma kukhona
okungajwayelekile, njengobuhlungu obungapheli noma ukopha ngokweqile, xhumana
nodokotela.
Ukuya Ocansini Okokuqala Nokuxhumana Komlingani
Ukuxhumana nomlingani wakho kuyisihluthulelo sokwenza ukuya ocansini okokuqala kube
yinto enhle futhi engakhathazi. Lona akuyona indaba yokwenza izinto ngokushesha noma
"ngokufanele," kodwa mayelana nokuthi nobabili nizizwa nikhululekile futhi nijabule.
Yiba Nesineke Futhi Ube Nezwi
Ukuba nesineke nokukhuluma ngokusobala ngezinto ezikukhathazayo noma
ezikuthokozisayo kuzosiza kakhulu. Ungesabi ukusho uma kukhona okungakhululekile
noma ofuna ukukushintsha. Ukuxoxa kungasusa ukungaqondi kahle futhi kwenze lolu
hambo lube lula.
Qaphela Izimpawu
Bheka izimpawu zomlingani wakho mayelana nokuthi uyakujabulela yini noma cha. Ukuya
ocansini kufanele kube yinto ezozwakala kahle kubo bobabili, futhi uma kukhona
okungalungile, kufanele nikwazi ukumisa noma ukulungisa isimo ngokushesha.
Izindlela Zokuzivikela Nezempilo Ngemuva Kokuya Ocansini
Okokuqala
Ukuya ocansini okokuqala akupheli lapho uqeda. Ukuzivikela kanye nokunakekela impilo
yakho yezocansi kubalulekile ngaso sonke isikhathi.
Ukusebenzisa Amakondomu
Amakondomu ayindlela esheshayo futhi ephumelelayo yokuvikela izifo ezithathelwana
ngocansi kanye nokuvimbela ukukhulelwa okungafunwa. Qiniseka ukuthi uyawazi
amagugu wokusebenzisa amakondomu ngendlela efanele.
Ukuhlolwa Kwezifo Ezithathelwana Ngocansi (STIs)
Ngemva kokuya ocansini okokuqala, kuhle ukuhlolwa kwezifo ezithathelwana ngocansi
ukuze uqinisekise ukuthi usempilweni enhle. Ukuhlolwa njalo kuyindlela engcono kakhulu
yokugcina impilo yakho nokuphepha komlingani wakho.
Ukuxhumana Nodokotela
Uma ungazizwa kahle noma unezinkinga ezithile, njengokopha okungajwayelekile noma
izinhlungu, akufanele uzizwe unqena ukuya kudokotela. Ukunakekelwa kwezempilo
kuyisihluthulelo sokugcina impilo yakho isesimweni esihle.
Ukuya ocansini okokuqala kuyisigameko esibalulekile esingaguqula indlela umuntu abona
ngayo ubudlelwano nezocansi. Noma kunjalo, ukulungiselela kahle, ukuxhumana
nomlingani, nokunakekela impilo yakho kuyokwenza lesi sigameko sibe yinto enhle,
ephephile, futhi egcwele ukwaneliseka. Qiniseka ukuthi wenza lolu hambo ngokwakho,
ngezinga lakho, nangendlela okhululekile ngayo.
Question
Answer
Yini ongayilindela
ngesikhathi sokuqala ukuya
ocansini?
Ngesikhathi sokuqala ukuya ocansini, abantu bavame
ukuba nezimizwa ezihlukahlukene ezifana nokuxineka,
injabulo, noma ukukhathazeka. Kubalulekile ukuba nezwi
lokuxhumana nomlingani wakho ukuze kube isipiliyoni
esikhululekile nesijabulisayo.
Kufanele ngilindele
izinguquko
ezingokomzimba nini
ngemuva kokuqala ukuya
ocansini?
Ngemuva kokuqala ukuya ocansini, kungenzeka ubone
izinguquko ezifana nokukhula kwe-hormone,
ukuguquguquka kwemizwa, noma izinguquko emzimbeni
ezifana nokukhula kwezitho zobulili. Lezi zinguquko
ziyingxenye yentuthuko yakho yomzimba nengqondo.
Iyini indlela engcono
yokuzilungiselela ukuya
ocansini okokuqala?
Indlela engcono yokuzilungiselela ukuya ocansini
okokuqala ihlanganisa ukufunda ngocansi oluphephile,
ukuxhumana ngokusobala nomlingani wakho,
ukusebenzisa izindlela zokuvikela ezifanele, nokuba
nesineke ukuze isipiliyoni sibe mnandi futhi siphephile.
Kungani kubalulekile
ukusebenzisa ukuvikelwa
ngesikhathi sokuqala ukuya
ocansini?
Kubalulekile ukusebenzisa ukuvikelwa njengamakondomu
ukuze uvikele ekuthelelweni izifo ezithathelwanayo
ngocansi (STIs) kanye nokuvimbela ukukhulelwa
okungafunwa. Lokhu kwenza isipiliyoni sokuqala sibe
siphephile futhi sikhululeke.
Ngabe ukuya ocansini
okokuqala kubuhlungu
noma kuyadabukisa?
Ukuya ocansini okokuqala kungahluka kumuntu nomuntu;
abanye bangase bazizwe benobuhlungu noma
bengakhululekile, kuyilapho abanye bezizwa bekhululekile
futhi bejabule. Ukuxhumana nomlingani wakho
nokuthatha izinyathelo zokuphumula kungasiza
ukunciphisa noma yiluphi ubuhlungu noma
ukungakhululeki.
**Ukuya Ocansini Okokuqala: Ukuqonda Nokulungiselela Umzuzu Obalulekile**
ukuya ocansini okokuqala kuwumcimbi obaluleke kakhulu empilweni yomuntu,
ogcwele imizwa ehlukahlukene, ukungaqiniseki, kanye nezimfuno zokwazi. Lo mcimbi
awuhambisani nje kuphela nokwethula umzimba othile kokuqonda kwezocansi, kodwa
futhi unomthelela omkhulu empilweni yomuntu ngokomzwelo, ngokomzimba,
nangokomphakathi. Ukuqonda kahle ukuthi yini okufanele ilindelwe, ukulungiselela kahle,
nokuba nolwazi olujulile kungasiza ekunciphiseni ukungezwani nokukhathazeka okuvame
ukuhambisana nalolu daba.
Ukuya ocansini okokuqala akuyona nje into ebonakala kuphela ngezinga lomzimba;
kuyisigaba esibalulekile somuntu siqu, esingaphinde sithinte indlela umuntu azibheka
ngayo ubudlelwano, ukuzimela, kanye nokuzethemba kwakhe. Ngakho-ke, ukuhlola le
ndaba ngobuhlakani nangokunemba kubalulekile kakhulu kubantu abasha, odokotela,
kanye nabazali abafuna ukuqondisa izingane zabo ngendlela efanele.
Ukuqonda Ukuya Ocansini Okokuqala: Izinto Eziyinhloko
Okufanele Zaziwe
Ukuya ocansini okokuqala kuvame ukuba yinto eyinqaba futhi egcwele imizwa
ehlukahlukene, okuhlanganisa injabulo, ukwesaba, ukukhathazeka, kanye
nokungaqiniseki. Lokhu kwenzeka ngenxa yokuthi kunemibono eminingi ehlukahlukene
mayelana nalokhu okwenzeka, kanye nomthelela wamasiko, amasiko, nezimfundiso
zomphakathi.
Kubantu abaningi, ukuya ocansini okokuqala kungahlukaniswa ngezindlela ezimbili
eziyisisekelo: ngokomzimba nangokomzwelo. Ngokombono womzimba, lokhu kusho
ukungena kwezitho zangasese zomuntu wesifazane nezowesilisa, kanti ngokomzwelo,
kungaba yisisekelo sokwakha ubudlelwano obusha noma ukuqala kwesigaba esisha
sobudlelwano bokuthandana.
Izinto Eziyinhloko Okufanele Zicatshangelwe Ngaphambi Kokuba Uhambe
Kule Nqubo
Ukuya ocansini okokuqala akufanele kube yisinqumo esithathwa ngokushesha noma
ngaphansi kwengcindezi. Kubalulekile ukuthi abantu abasha baqonde izinto eziningana
ngaphambi kokungena kule nqubo:
Ukuvikeleka: Ukuqonda izindlela zokuvikela ezifanele kubalulekile, ikakhulukazi
1.
izindlela zokuvikela izifo ezithathelwana ngocansi kanye nokuvikela ukukhulelwa
okungafunwa.
Ukuzethemba Nokuvumelana: Ukuya ocansini okokuqala kufanele kube
2.
ngesivumelwano esigcwele phakathi kwabantu ababili. Akufanele kube yinto
ehambisana noguquko lomzwelo noma ukucindezelwa.
Ukuqonda Umzimba Wakho: Ukwazi ngokwanele umzimba wakho nokuthi yini
3.
ongayilindela kungasiza ekwehliseni ukungezwani nokukhathazeka.
Ukuxhumana: Ukwazisa umlingani wakho ngalokho okuthandayo nalokho
4.
ongakuthandi kungaba nomthelela omuhle kakhulu ekuqinisekiseni ukuthi kokubili
niyazizwa nikhululekile.
Izingozi Nezingozi Ezihambisana Nokuya Ocansini Okokuqala
Noma ukuya ocansini okokuqala kungaba yisikhathi esijabulisayo, kunezingozi ezithile
okufanele zicatshangelwe. Izingozi ezivamile zifaka phakathi:
Izifo Ezithathelwana Ngocansi (STIs): Ukungasebenzisi kahle noma
1.
ukungasebenzisi nhlobo izindlela zokuvikela kungaholela ekutholeni izifo ezifana ne-
HIV, i-chlamydia, ne-gonorrhea.
Ukukhulelwa Okungafunwa: Lokhu kungaba nomthelela omkhulu empilweni
2.
yomuntu, ikakhulukazi uma umuntu engakakulungeli ukuba ngumzali.
Ukulimala Komzimba: Ngokukhethekile kubantu besifazane, ukuya ocansini
3.
okokuqala kungaholela ekulimaleni kancane kwesitho sangasese noma
ukukhathazeka komzimba ngenxa yokungazimiseli kahle komzimba.
Imizwa Engazinzile: Ukuya ocansini okokuqala kungaholela ekuzizweni
4.
ungakhululekile noma ukudideka ngokomzwelo, ikakhulukazi uma lokhu kwenzeka
ngaphandle kokuba khona kwengxoxo evulekile noma ukuqonda okwanele.
Indima Yezemfundo Nokuqwashisa Ngokwecala Lokhu
Imfundo ephathelene nokuba nolwazi oluqondile, oluqinile noluvulekile mayelana
nezocansi isiza kakhulu ekunciphiseni ukungezwani kwemizwa nokuvikela izingozi. Ezinye
zezindlela ezisebenzayo zokukhuthaza ukuqwashisa lokhu zifaka phakathi:
Izifundo Zocansi Ezikoleni
Izifundo zocansi ezikoleni zenzelwe ukuhlinzeka abafundi ngolwazi olugcwele mayelana
nezindlela zokuvikela, izimpawu ze-STIs, nezindlela zokuba nobudlelwano obuhle
nobeqondile. Lokhu kusiza abafundi ukuthi benze izinqumo ezinolwazi mayelana nokuya
ocansini okokuqala.
Ukuxoxisana Ngobudlelwano
Ukuxoxa ngokukhululekile nabazali noma abantu abadala abayizithenjwa kungasiza
abantu abasha ukuthi baphathe kahle umuzwa wabo futhi bathole izeluleko eziwusizo.
Lokhu kunciphisa ukungezwani okungase kuvele ngesikhathi sokwenza lesi sinqumo.
Izinsiza Zokweluleka
Izikhungo zezempilo kanye nabeluleki bangaba yindlela enhle yokuthola ulwazi oluthe
xaxa kanye nosizo olungokomzwelo uma umuntu esebenza ukulungiselela ukuya ocansini
okokuqala. Lokhu kubalulekile ikakhulukazi kulabo abanezinkinga zokukhathazeka noma
ukungezwani kwemizwa.
Ukuqhathanisa Ukuya Ocansini Okokuqala Kwamadoda
Namakhosikazi
Nakuba ukuya ocansini okokuqala kuyinto ejwayelekile kubo bobabili ubulili, kunezici
ezithile ezingahluka ngokwemvelo nangokomzwelo phakathi kwamadoda namakhosikazi.
Amadoda
Amadoda ngokuvamile angaba nokulangazelela okuphakeme kokuhlangenwe nakho
kocansi, kodwa futhi angabhekana nengcindezi yokuthi kumele "aphumelele" kulesi
sigameko.
Ukungabi nolwazi okwanele kungaholela ekuxakeni, ukungathembi, noma ukwesaba
ukuphathwa kabi komzimba ngesikhathi socansi.
Amakhosikazi
Amakhosikazi angase abe nokwesaba okukhulu ngenxa yemibono yomphakathi
mayelana nobumsulwa kanye nezinqubomgomo zomphakathi ezibeka umthwalo
omkhulu kubo.
Ukuya ocansini okokuqala kungaholela ekulimaleni kancane kwesitho sangasese
noma ukungakhululeki ngokomzwelo uma engazimiseli kahle.
Ukuqonda lezi zinhlangothi zomqondo kungasiza ekwakheni indlela engcono yokuxhasa
kanye nokulungiselela abasha balo mcimbi.
Izindlela Zokulungiselela Ukuya Ocansini Okokuqala
Ukuya ocansini okokuqala akufanele kube yinto ethathwa kalula. Ukuze kube
nokuhlangenwe nakho okuhle, kubalulekile ukulandela izinyathelo ezithile:
Funda Ngolwazi Olunembile: Thola ulwazi mayelana nezindlela zokuvikela,
1.
izimpawu ze-STIs, kanye nokuthi umzimba wakho ungase uphendule kanjani.
Xoxa Nomalingani Wakho: Qinisekisa ukuthi niyavumelana futhi nizizwa
2.
nikulungele kokubili ngokomzimba nangokomzwelo.
Lungisa Ukuzivikela: Hlela ukuvikela ukukhulelwa okungafunwa kanye nezifo
3.
ngokusebenzisa amakondomu noma ezinye izindlela ezifanele.
Thola Isikhala Esifanele: Qinisekisa ukuthi indawo eniyoyisebenzisa ikhululekile,
4.
iphephile, futhi inikeza ubumfihlo obudingekayo.
Phumula Futhi Wenze Ngokuthula: Ungaphuthumi; thatha isikhathi sakho ukuze
5.
ujabulele futhi uqinisekise ukuthi konke kuhamba kahle.
Ukuya ocansini okokuqala kuyisinyathelo esibalulekile nesithinta umqondo womuntu,
kodwa lapho kulungele futhi kugcinwa ngokuphepha, kungaba umuzwa ojabulisayo
nowakhayo.
Ukuqonda konke lokhu kungasiza ekwehliseni ukungezwani komqondo nokukhulisa
ukuzethemba kwabantu abasha abahlangabezana nalesi sigameko esibalulekile empilweni
yabo. Ngokulandela imihlahlandlela efanele, ukuphathwa ngokuqonda, nokuthola ulwazi
oluqondile, ukuya ocansini okokuqala kungaba yisinyathelo esiqinisa ubudlelwano futhi
siqinisa ukudala impilo yezocansi enempilo nesimeme.
ukuya ocansini, ucansi lokuqala, isifundo socansi, ukuvikeleka ocansini, ukulondolozwa
kobudlelwano, imfundo yokocansi, izindlela zokuvikela, ukuzijwayeza ocansini,
amalungelo ocansi, ukuqonda ucansi